Kategori: Makaleler

Lille’yi Kim Kurdu? Bir Şehrin Doğuşuna Tarihsel Perspektiften Bakmak Geçmişe dönüp baktığımızda aslında yalnızca eski bir şehrin hikâyesini değil, bugünkü dünyamızın nasıl şekillendiğini de anlamaya çalışırız. Lille’yi kim kurdu? sorusu bu yüzden tek bir hükümdarın adını bulmaktan çok daha fazlasını anlatır: Bir şehrin, su yolları, ticaret, siyaset, din ve toplumsal ihtiyaçların kesişiminde nasıl ortaya çıktığını gösterir. Efsaneden belgeye: Lille’nin başlangıcı Lille’nin kuruluşu uzun süre Lydéric adlı efsanevi bir kahramanın hikâyesiyle anlatıldı. Orta Çağ’da şekillenen anlatıya göre Lydéric, dev Phinaert’i yenmiş ve Lille’yi kurmuştu. Ancak Lille Hospice Comtesse Müzesi’nin de belirttiği gibi bu hikâyenin tarihsel bir temeli bulunmuyor; şehir alanında 11.…

Ataksantarim okurları için hazırlanan Formüller ne demek rehberini burada sonlandırıyoruz. Formüller Ne Demek? Siyaset Biliminde Gücün ve Düzenin Formülü Bir toplumun neden belirli kurallara uyduğunu, insanların neden bazı yöneticileri kabul edip bazılarına itiraz ettiğini düşündüğümüzde karşımıza yalnızca “iktidar” çıkmaz. Asıl mesele, gücün nasıl örgütlendiği, hangi kurumlar aracılığıyla kullanıldığı ve insanların bu düzene neden rıza gösterdiğidir. Belki de siyaset dediğimiz şey, tam olarak burada başlar: Kim karar veriyor, kim kararın dışında kalıyor ve bu düzen ne kadar sürdürülebilir? Bu açıdan “formüller” sözcüğü, siyasette yalnızca matematiksel bir işlem anlamına gelmez. Siyaset bilimi literatüründe özellikle Gaetano Mosca’nın “siyasal formül” kavramıyla birlikte düşünüldüğünde, iktidarın…

Fenerbahçe 1969-70 Sezonunda Kaç Gol Yedi? Bir toplumun düzenini anlamak için her zaman parlamentoya, seçim sandığına ya da devlet kurumlarına bakmak gerekmez. Bazen bir futbol sahası da bize iktidarın nasıl kurulduğunu, kurumların nasıl işlediğini ve insanların bir ortak kimlik etrafında nasıl toplandığını anlatabilir. Çünkü futbol yalnızca 90 dakikalık bir oyun değildir; aidiyet, rekabet, otorite, başarı ve toplumsal hafıza da onun içinde şekillenir. Bu açıdan Fenerbahçe’nin 1969-70 sezonu ilginç bir örnektir. Sarı-lacivertli takım, Türkiye 1. Futbol Ligi’ni 30 maçta 17 galibiyet, 10 beraberlik ve 3 mağlubiyetle şampiyon tamamlarken yalnızca 6 gol yedi. Sezonu 31 gol atıp 6 gol yiyerek bitirdi. 6…

EYP Ne Demek İngilizce? Psikolojik Açıdan EYP’nin Anlamı Bazen bir mesajdaki üç harf, uzun bir cümleden daha fazla merak uyandırabiliyor. “EYP ne demek İngilizce?” sorusuyla karşılaştığımda benim de ilk düşündüğüm şey, kelimenin sözlük anlamından çok onu yazan kişinin ne anlatmaya çalıştığı oluyor. Çünkü dijital iletişimde anlam yalnızca sözcüklerden değil; bağlamdan, ilişkiden, beklentiden ve duygusal durumdan da oluşuyor. Öncelikle önemli bir ayrım var: EYP’nin İngilizcede tek ve evrensel bir anlamı yok. Bağlama göre farklı açılımları bulunabiliyor. Örneğin eğitim alanında Early Years Practitioner anlamına gelebiliyor; bazı kaynaklarda ise farklı kuruluş ve toplulukları ifade eden bir kısaltma olarak kullanılıyor. Gündelik mesajlaşmada ise “EYP”…

Eskiden Kullanılan Kâğıt: Sessiz Bir Toplumsal Tarih Bir kâğıt parçasına baktığımızda çoğu zaman yalnızca üzerine yazı yazılmış bir nesne görürüz. Oysa biraz dikkat ettiğimizde, kâğıdın arkasında insanların kim olduklarını, neye inandıklarını, kimlerle konuşabildiklerini ve hangi güç ilişkileri içinde yaşadıklarını da görebiliriz. Eski bir mektup, resmî belge ya da el yazması metin bana hep aynı soruyu düşündürür: Bir toplumda kimin yazmaya, kimin okumaya ve kimin kayda geçmeye hakkı vardı? “Eskiden kullanılan kâğıt” ifadesi bu nedenle yalnızca tarihsel bir malzemeyi anlatmaz. Kâğıt, toplumsal ilişkilerin kurulmasını ve korunmasını sağlayan bir araçtır. Antik Çin’de kâğıdın gelişmesi, ardından Orta Asya, İslam dünyası ve Avrupa’ya yayılması,…

Bir şehri gerçekten tanımak için yalnızca bugün sokaklarında ne gördüğümüze değil, o sokakların hafızasında hangi çağların iz bıraktığına da bakmak gerekir. Erzurum neyle ünlü? sorusunun cevabı bu nedenle yalnızca cağ kebabı, oltu taşı, Palandöken veya soğuk kışlarla sınırlı değildir; Erzurum, Anadolu’nun doğusunda yüzyıllar boyunca oluşmuş siyasi, askerî, kültürel ve toplumsal hafızanın önemli merkezlerinden biridir. Antik Çağlardan Selçuklulara: Bir Geçiş Şehrinin Doğuşu Merhaba Ataksantarim okuyucuları! Bugün Erzurum neyle ünlü üzerine birlikte ayrıntılı bir yolculuğa çıkıyoruz. Erzurum’un tarihsel öneminin temelinde coğrafyası vardır. Yüksek bir plato üzerinde yer alan şehir, Anadolu’yu Kafkasya ve İran coğrafyasına bağlayan güzergâhların üzerinde bulunur. Bu konum, Erzurum’u yalnızca…

BİM mi daha büyük Migros mu başlıklı bu rehberin sonuna gelirken Ataksantarim adına teşekkür ederiz. BİM mi Daha Büyük, Migros mu? Rakamların Ardındaki Tarih Geçmişe dönüp baktığımızda, bugün bize çok sıradan görünen bir market alışverişinin aslında Türkiye’nin şehirleşme, tüketim ve ekonomik dönüşüm hikâyesinin küçük bir parçası olduğunu fark etmek mümkün. “BİM mi daha büyük, Migros mu?” sorusu da bu nedenle yalnızca mağaza sayısını karşılaştırmakla değil, iki şirketin hangi tarihsel ihtiyaçlara cevap vererek büyüdüğünü anlamakla anlam kazanıyor. 1950’ler: Migros’un Başlangıcı ve Yeni Tüketici Türkiye’de modern gıda perakendeciliğinin önemli başlangıç noktalarından biri 1954’tür. Migros Türk, İsviçre Migros Kooperatifler Birliği ile İstanbul Belediyesi’nin…

Bugünkü yazımızda Ataksantarim olarak Bazı insanlar neden et yemez hakkında kapsamlı notlar paylaşıyoruz. Bazı İnsanlar Neden Et Yemez? Sağlık, Etik, Çevre ve Tarihten Günümüze Bir sofrada herkes aynı yemeğe uzanırken birinin tabağındaki et neden eksiktir? “Sevmiyor musun?” diye sorulduğunda verilen cevap bazen tek kelimelik olur: “Hayır.” Oysa o kısa cevabın arkasında sağlık kaygısından hayvanlara yönelik merhamete, çevre bilincinden aile kültürüne kadar uzanan bambaşka hikâyeler olabilir. Bazı insanlar neden et yemez? sorusunun aslında tek bir yanıtı yoktur. Vejetaryenlik, veganlık ve daha esnek bitki ağırlıklı beslenme biçimleri; biyoloji, psikoloji, etik, ekonomi ve kültürün kesiştiği karmaşık bir alan oluşturur. Et yememek yeni bir…

Babaya Uzaklaştırma Kararı Nasıl Alınır? Psikolojik Açıdan Bir Bakış İnsan davranışlarının arkasındaki düşünceleri ve duyguları anlamaya çalışırken beni en çok düşündüren durumlardan biri, bir ebeveynin kendi babası hakkında “uzaklaştırma kararı” istemek zorunda kalmasıdır. Çünkü burada yalnızca hukuki bir süreç değil; korku, bağlılık, suçluluk, öfke, güven ve korunma ihtiyacı aynı anda devreye girer. Babaya uzaklaştırma kararı nasıl alınır? sorusunu psikolojik açıdan ele aldığımızda ise temel mesele “bir babayı cezalandırmak” değil, kişinin kendisini veya çocuğunu tehdit altında hissettiği durumda güvenlik sınırlarını yeniden kurabilmesidir. Uzaklaştırma kararının psikolojik arka planı Türkiye’de 6284 sayılı Kanun; kadınları, çocukları, aile bireylerini ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını…

Av Ne Demek Maç? Averajın Ekonomi Perspektifinden Anlamı Av Ne Demek Maç? Bir Kısaltmadan Fazlası: Averajın Ekonomik Mantığı Kaynakların sınırlı, seçeneklerin ise neredeyse sınırsız olduğu bir dünyada yaşarken verdiğimiz her kararın görünmeyen bir bedeli var. Bir maçı izlerken puan tablosundaki küçük bir “AV” ibaresine bakmak bile aslında bu gerçeği hatırlatıyor: Elimizdeki sonuçlar, yaptığımız seçimlerin ve kaçırdığımız alternatiflerin izlerini taşıyor. Peki Av ne demek maç? Futbol puan tablolarında “AV”, genellikle averaj anlamına gelir. Averaj, atılan ve yenilen goller arasındaki farkı gösterir. Örneğin 30 gol atan, 20 gol yiyen bir takımın averajı +10’dur. İlk bakışta yalnızca sportif bir istatistik gibi görünen bu…